Ongelijkwaardigheid door te weinig kennis over het vrouwenbrein

Vrouwen wachten gemiddeld vier maanden langer op een juiste diagnose dan mannen. Niet omdat hun lichaam complexer is, maar omdat de medische wetenschap eeuwenlang op mannen werd gebouwd.

Op Internationale Vrouwendag (8 maart) vieren we de vooruitgang in de rechten van vrouwen. Tegelijk is het ook een moment om stil te staan bij blinde vlekken die nog altijd bestaan. Eén daarvan is de beperkte kennis over het vrouwelijk lichaam en brein — en welke invloed dat heeft op gezondheid, gedrag, emoties en concentratie. Met andere woorden, ongelijkheid tussen mannen en vrouwen op het werk en in de maatschappij ontstaat niet alleen door sociale structuren, maar ook doordat onze kennis over het vrouwenlichaam en -brein lange tijd beperkt was.

TL;DR (Te Lang; Niet Gelezen)

Vrouwen wachten gemiddeld vier maanden langer op een juiste diagnose dan mannen. Niet omdat hun lichaam complexer is, maar omdat de klinische studies eeuwenlang op mannen werd gebaseerd.

En dat heeft vandaag nog steeds gevolgen — in de geneeskunde, op de werkvloer en voor neurodivergente vrouwen.

Biologische verschillen, sociale verwachtingen, werkcultuur en rolpatronen spelen samen. Vrouwen dragen vaak de “onzichtbare arbeid” van het gezin, krijgen te maken met de nice girl-verwachtingen en moeten zich aanpassen aan systemen die ontworpen zijn op het mannenbrein.

Wat kunnen we wél doen? -Ouderverlof eerlijk verdelen

• Flexibiliteit en transparantie op de werkvloer
• Verschillen erkennen zonder ze als zwakte te zien
• Vrouwen betrekken bij beslissingen die hen raken

Een inclusieve werkplek begint niet met vrouwen die zich aanpassen, maar met systemen die rekening houden met de realiteit van iedereen.

💡 Vraag jezelf af: welke kleine verandering kan jij vandaag al maken om de werkvloer gelijkwaardiger te maken?

Hoe de klinische wereld vrouwen vergat

Eeuwenlang werd onze maatschappij geleid door mannen. Ook de geneeskunde was lange tijd een uitgesproken mannenwereld. Het vrouwelijke lichaam werd vaak gezien als te complex, en onderzoek naar vrouwen werd als duur en moeilijk beschouwd. De cyclische hormonale veranderingen zouden wetenschappelijke studies immers ingewikkelder maken.

De gevolgen daarvan voelen we vandaag nog steeds. Bij meer dan honderd aandoeningen moeten vrouwen gemiddeld vier maanden langer wachten op een juiste diagnose dan mannen. Dat gaat niet alleen over aandoeningen zoals endometriose, migraine, diabetes of autisme, maar ook over ernstige ziekten zoals hartfalen en tumoren.

Artsen baseren zich op de kennis die ze tijdens hun opleiding hebben meegekregen en op wat in medische handboeken staat. En precies daar zit een belangrijk probleem. In die handboeken wordt bijvoorbeeld geleerd dat het belangrijkste symptoom van een hartaanval een drukkende pijn in de borst is die kan uitstralen naar de arm. Of dat ADHD zich vooral uit in hyperactiviteit en concentratieproblemen.

Dat klopt — maar vooral voor mannen.

Bij vrouwen uiten dezelfde aandoeningen zich vaak anders. Bij hartproblemen zien we bijvoorbeeld vaker symptomen zoals misselijkheid, rugpijn of ademhalingsproblemen. Bij ADHD komen eerder klachten naar voren zoals motivatieproblemen, slaapproblemen of eetproblemen. Voor veel van deze verschillen weten we nog steeds onvoldoende waarom ze bestaan.

Lang werd in de medische wereld uitgegaan van de “witte man van 1m80 en 75 kg” als biologische norm. Vrouwen werden beschouwd als een soort kleinere versie van mannen, met een baarmoeder en borsten. Daardoor bleef kennis over het vrouwenlichaam sterk onderontwikkeld. In veel studies mochten vrouwen zelfs niet deelnemen.

Pas sinds de jaren 90 is daar geleidelijk verandering in gekomen. Vrouwen systematisch uitsluiten uit wetenschappelijk onderzoek wordt steeds minder aanvaard. Onderzoekers proberen hun studiegroepen beter af te stemmen op de werkelijke bevolking, en er ontstaan nieuwe onderzoeksgroepen die zich specifiek richten op de gezondheid van vrouwen.

Toch is de ongelijkheid nog lang niet verdwenen. Slechts 22% van de deelnemers aan studies naar de veiligheid en dosering van nieuwe medicijnen is vrouw. En hoewel twee op de drie patiënten met Alzheimer vrouw zijn, gaat slechts 12% van het onderzoeksgeld naar projecten die specifiek focussen op vrouwen.

Ook in de psychologie was lange tijd een gelijkaardige dynamiek zichtbaar. In de tijd van Freud werden vrouwen die niet in het gangbare beeld pasten al snel als “hysterisch” bestempeld. Vandaag de dag zijn veel psychiatrische diagnoses nog steeds gebaseerd op modellen waarin de mannelijke ervaring als norm werd genomen.

Waarom gelijkheid niet werkt zonder gelijkwaardigheid

Het is een verrassende realiteit: we weten meer over de maan dan over het vrouwenlichaam, het vrouwenbrein en het zenuwstelsel. Dat gebrek aan kennis heeft concrete gevolgen.

Vrouwen worden vaker geconfronteerd met verkeerde diagnoses, vooroordelen of klachten die niet ernstig genomen worden. Dat leidt niet alleen tot medische problemen, maar ook tot burn-outs en gemiste kansen op het werk.

Gendersensitief onderzoek is daarom essentieel. Recente studies tonen steeds duidelijker aan dat er biologische verschillen bestaan tussen mannen en vrouwen die invloed hebben op emoties, gedrag en cognitief functioneren.

Volgens Patricia Clement van de onderzoeksgroep MIRA Neuro (Universiteit Gent en UZ Gent) ondergaan vrouwen doorheen hun leven veel ingrijpendere hormonale veranderingen dan mannen. Waar mannelijke hormonen relatief stabiel blijven, veranderen bij vrouwen de hormonale niveaus voortdurend – tijdens de menstruatiecyclus, zwangerschap en (peri)menopauze.

Die veranderingen beïnvloeden niet alleen het lichaam, maar ook de hersenen. Zo verandert bijvoorbeeld de doorbloeding van de hersenen tijdens de menstruatiecyclus. Rond de ovulatie ervaren veel vrouwen meer energie en mentale scherpte, terwijl in de periode daarna prikkelbaarheid of vermoeidheid kan toenemen.

Tijdens de zwangerschap zien onderzoekers zelfs tijdelijke structurele veranderingen in bepaalde hersengebieden. Sommige regio’s die betrokken zijn bij geheugen worden kleiner, terwijl andere sterker actief worden om hechting en zorggedrag te ondersteunen. Het brein lijkt zich als het ware voor te bereiden op het moederschap.

Ook tijdens de perimenopauze gebeuren belangrijke veranderingen. Hormonale schommelingen kunnen invloed hebben op concentratie, energie en geheugen. Toch worden deze klachten in de praktijk nog te vaak geminimaliseerd of verkeerd geïnterpreteerd.

Hoewel het vrouwelijke brein gemiddeld ongeveer 10% kleiner is dan dat van mannen, betekent dat niet dat het minder efficiënt werkt. Onderzoekers vermoeden zelfs dat hersencellen dichter verbonden zijn, waardoor vergelijkbare cognitieve prestaties mogelijk zijn met minder volume.

Ongelijkheid ontstaat ook buiten het lichaam

Het biologische verschil is echter slechts een deel van het verhaal. De ongelijkheden die vrouwen ervaren op de werkvloer komen voort uit een complex samenspel van biologische factoren, maatschappelijke verwachtingen, opvoeding en sociale normen.

De ‘Nice girls don’t get the corner office’-mentaliteit

Meisjes worden van jongs af aan vaak geprezen om eigenschappen zoals zorgzaamheid, empathie en meegaandheid. Op de werkvloer worden diezelfde eigenschappen echter soms geïnterpreteerd als een gebrek aan assertiviteit of ambitie.

Dat creëert een zogenaamde double bind: wanneer een vrouw assertief optreedt, wordt ze al snel als bazig of emotioneel gezien. Maar wanneer ze meegaand blijft, wordt ze minder snel gezien als leidersfiguur.

De manager van het gezin

Ondanks de toenemende betrokkenheid van partners dragen vrouwen nog steeds het grootste deel van de mentale en organisatorische last van het gezinsleven. Het plannen van afspraken, schoolactiviteiten en huishoudelijke taken – de onzichtbare organisatie van het dagelijkse leven – ligt vaak nog bij hen.

Die constante verantwoordelijkheid vraagt energie en tijd die niet beschikbaar is voor persoonlijke en professionele ontwikkeling, ontspanning, netwerken of extra projecten op het werk.

Ongelijke opvoeding en rolmodellen

In veel opvoedingscontexten worden meisjes nog steeds aangemoedigd om voorzichtig te zijn en “binnen de lijntjes te kleuren”, terwijl jongens meer ruimte krijgen om risico’s te nemen. Dat vertaalt zich later in verschillen in zelfvertrouwen op de arbeidsmarkt.

Daarnaast blijft het aantal vrouwelijke rolmodellen in management- en STEM-functies beperkt, wat onbewust het idee kan versterken dat deze domeinen minder toegankelijk zijn voor vrouwen.

De mythe van de ideale werknemer

Veel organisaties zijn nog steeds ingericht volgens het model van de “ideale werknemer”: iemand die voltijds beschikbaar is, altijd flexibel kan zijn en geen primaire zorgtaken heeft. Historisch gezien was dat model gebaseerd op een man met een partner die thuis voor het gezin zorgde.

Dat model houdt weinig rekening met de realiteit van moderne gezinnen.

De onzichtbare strijd van neurodivergente vrouwen

Voor sommige groepen wordt de ongelijkheid nog groter. Neurodivergente vrouwen bevinden zich vaak op het kruispunt van meerdere uitdagingen: als vrouw in een patriarchale samenleving én als persoon die anders denkt, voelt of communiceert dan de sociale norm verwacht.

Bij jongens wordt autisme vaak al vroeg herkend. Bij vrouwen gebeurt dat opvallend veel later, soms pas op middelbare leeftijd. Meisjes leren namelijk al van jongs af aan om zich sociaal aan te passen. Ze ontwikkelen strategieën om hun moeilijkheden te verbergen – een proces dat vaak wordt omschreven als maskeren.

Daardoor blijft autisme bij vrouwen vaak lang onopgemerkt. In combinatie met andere neurodivergente kenmerken komt de diagnose soms pas naar boven wanneer iemand volledig uitgeput raakt of een burn-out ervaart.

Onderzoek toont ook aan dat autistische vrouwen vaak een afwijkende prikkelverwerking hebben. Sommigen zijn extreem gevoelig voor sensorische prikkels, terwijl anderen net een zeer hoge pijngrens hebben. Daardoor wordt fysieke of mentale overbelasting soms pas laat herkend.

Bovendien uiten autistische vrouwen pijn of stress vaak anders dan wat in de medische literatuur als “typisch” wordt beschreven. Daardoor worden hun klachten sneller toegeschreven aan stress, angst of vermoeidheid. Niet zelden krijgen ze eerst diagnoses zoals depressie, borderline of bipolaire stoornis voordat autisme wordt overwogen. Dit doet denken aan de tijd van Freud, waarin alles wat men niet begreep bij de vrouw werd afgedaan als “hysterie”.

Vrouwen nemen dagelijks verschillende rollen op: de “nice girl”-verwachting, de “manager” van het gezin (zorgtaken en huishoudtaken) en andere sociale verwachtingen die aan hen worden gesteld. Dit legt veel druk en weegt extra zwaar voor neurodivergente vrouwen die meer moeite ondervinden met ongeschreven sociale regels, prikkelverwerking of executieve functies zoals planning, tijdsmanagement en organiseren. Het kost hen vaak meer energie om te voldoen aan de gezette verwachtingen en leidt ook tot overweldiging. Een introverte vrouw die een aantal dagen rust weg van de kinderen nodig heeft of niet opdaagt op het schoolfeest wegens te overprikkelend, wordt al snel scheef bekeken in deze maatschappij. Zo leerde ik recent tijdens de boekvoorstelling van “Introvert ouderschap”, het nieuwe boek van Ellen Jansegers.

Dat kunnen we beter

De oplossing is niet dat vrouwen simpelweg harder moeten proberen. Structurele verandering vraagt inzet van de hele samenleving.

Mannen – en in het bijzonder mannen met de meeste maatschappelijke privileges – spelen daarin een belangrijke rol. Socioloog Joris Luyendijk beschreef dat treffend met zijn concept van de “7 vinkjes”: wie man, wit, hoogopgeleid, heteroseksueel en sociaal bevoorrecht is, heeft vaak een aanzienlijk voordeel.

Onze samenleving is lange tijd opgebouwd volgens een mannelijk en neuronormatief model. Het is tijd om dat model kritisch te bekijken en inclusiever te maken.

Denemarken wordt vaak genoemd als voorbeeld van hoe structurele veranderingen kunnen bijdragen aan meer gelijkwaardigheid.

Hier zijn enkele voorbeelden van veranderingen die we kunnen doorvoeren op de werkvloer om een gelijkwaardigere omgeving voor vrouwen te creëren.

Ouderverlof voor iedereen

In Denemarken is een aanzienlijk deel van het ouderschapsverlof specifiek voor vaders gereserveerd. Wanneer vaders verplicht een deel van het verlof opnemen, verdwijnt het idee dat enkel vrouwen afwezig zijn vanwege zorgtaken.

Vergaderingen op gezinsvriendelijke momenten

Vaak missen vrouwen vergaderingen, omdat ze het gevoel hebben dat ze voor hun gezin moeten zorgen. Op zulke momenten zou de vergadering gewoon niet moeten doorgaan.

Organisaties kunnen bewust vermijden om vergaderingen te plannen op momenten waarop gezinnen centraal staan, zoals ’s avonds, in het weekend of op woensdagnamiddag.

Flexibiliteit en transparantie

In Denemarken is er een sterke cultuur van flexibel werken die inspeelt op de levensfase van de werknemer.

Een cultuur van flexibel werken maakt het gemakkelijker voor werknemers om werk en privéleven te combineren – niet alleen voor vrouwen, maar ook voor neurodivergente medewerkers.

Er moet meer ruimte zijn voor een menselijke aanpak van werk, waarbij rekening wordt gehouden met de verschillende fasen waarin een lichaam zich kan bevinden (zoals de menstruatiecyclus of perimenopauze), zonder dat dit als professioneel falen wordt gezien

Genderneutraal onderwijs en opvoeding

Door kinderen van jongs af aan te stimuleren om hun interesses te volgen, ongeacht genderstereotypen, kunnen we toekomstige generaties meer kansen geven.

Moedig meisjes die interesse hebben in techniek aan om te spelen met technisch speelgoed of STEM-opleidingen te volgen, idem voor jongens met interesse in de zorg.

Als technologisch bedrijf moedig je vrouwelijke medewerkers aan om af en toe gastlezingen te gaan geven in STEM-richtingen. Als ziekenhuis moedig je mannelijke medewerkers aan om gastlezingen te gaan geven in opleidingen voor verpleegkundigen. Moedig je rolmodellen aan om te inspireren. En bovenal: investeer zelf ook middelen in zulke initiatieven.

Verschillen erkennen en accepteren

Pas als we erkennen dat ieder individu verschilt, en een one-size-fits-all-aanpak niet meer werkt, kunnen we stappen zetten naar een gelijkwaardigere maatschappij en werkomgeving. Daarom is het ook belangrijk om steeds te kijken naar het individu zelf, wat er speelt. Ga in dialoog met elkaar.

Noozo-principe: niets over ons zonder ons

Wanneer organisaties hun beleid willen aanpassen, is het essentieel dat vrouwen en andere betrokken groepen ook effectief mee aan tafel zitten bij de besluitvorming.

Wat vrouwen echt verdienen

Als we willen evolueren naar een samenleving waarin vrouwen eerlijke kansen krijgen, hebben we niet alleen gelijkheid nodig, maar vooral gelijkwaardigheid.

Gelijkwaardigheid betekent dat we erkennen dat mensen verschillend zijn en dat systemen daarop afgestemd moeten worden.

Vrouwen verdienen medische studies die rekening houden met hun lichaam, eerlijke kansen op het werk en een evenwichtige verdeling van zorg- en huishoudtaken.

Een werkomgeving die rekening houdt met de behoeften van vrouwen en neurodivergente personen – met meer flexibiliteit, duidelijke communicatie en een menselijke aanpak – creëert uiteindelijk een betere werkplek voor iedereen.

Wat organisaties vandaag al kunnen veranderen

Daarom nodig ik leidinggevenden, hr-professionals en collega’s uit om eerst en vooral na het lezen van het artikel je dit af te vragen:

• Hoe gendersensitief is het beleid in mijn organisatie of team?
• Wie zit er bij ons aan tafel wanneer beslissingen genomen worden?
• Wordt flexibiliteit gezien als privilege of als normaal?

Vervolgens ga hierover in dialoog binnen je organisatie of team. Vraag aan de vrouwen in je team welke kleine verandering vandaag al een verschil zou maken.

Want soms begint echte verandering niet met een grote hervorming, maar met een open gesprek.